فصل دو نام و وجه تسميه اين شهر را از قديم به دو نام خوانده‌اند : 1 - قهستان . 2 - بيرجند . 1 قهستان : « قهستان » نام تمام سرزمينى بوده كه در جنوب خراسان واقع است و آن منطقهء « كوهستانى » گسترده‌ايست كه از شمال به تربت حيدريه ، از شمال شرقى به هرات و افغانستان ، از شرق به دشت نااميد ، از جنوب شرقى به سيستان و بلوچستان ، از جنوب و جنوب غربى به كوير لوت ، از غرب به طبس و كوير مركزى و از شمال غربى به دشت كوير محدود مىشده و به سبب « كوهستانى » بودنش به اين نام يعنى « قهستان » ( - كهستان - كوهستان ) خوانده شده است « 1 » . « قهستان قديم » شامل ولايات خواف ، گناباد ، بجستان ، كاشمر ، فردوس ، طبس ، قاين ، طبس مسينا ، بيرجند و نهبندان بوده است ولى گاه به محدودهء كوچكترى از اين سرزمين يعنى ولايت « قاينات » اطلاق گرديده « 2 » و گاهى تنها به « شهر بيرجند » نيز گفته شده است . نويسندگان كتابهاى مسالك و ممالك « بيرجند » را « قصبهء قهستان » دانسته‌اند « 3 » ؛ بعدها به اعتبار اطلاق كل به جزء نام « قهستان » به « شهر بيرجند » نيز اطلاق گرديده ، به همين مناسبت

--> ( 1 ) . « قهستان » را معرّب « كهستان - كوهستان » مىدانند . ( 2 ) . نك : احمديان . جغرافياى شهرستان بيرجند صص 62 - 61 . ( 3 ) براى آگاهى از نوشته‌هاى پيشينيان دربارهء « قهستان » و « بيرجند » نگاه كنيد به « بهارستان » . آيتى . چاپ دوم . مقالهء اول . صص 14 - 7 . مرحوم آيتى آنچه را كه پيشينيان در كتابهاى خود نوشته‌اند آورده و نقل كرده است مانند نوشته‌هاى ياقوت حموى در معجم البلدان . حمد اللّه مستوفى در نزهة القلوب ، معين الدين اسفزارى در روضات الجنّات ، عارف شيروانى در بستان السّياحه و ديگران ، و نويسنده نيازى به بازنوشتن آن مطالب در اينجا نمىبيند .